08/05/2008

Neuñviadenn gentañ/première baignade !

Graet eo, ma neuñviadenn gentañ barzh mor bras Atlantel, e Sant Filibert, traezhenn Kerneveste e bae Kiberen. Ne oa ket tomm tomm an dour (war dro 12°/13° hervez ar c'hazetennoù), marteze un nebeut muioc'h war ar bord (14° ?). Kaer e oa an amzer met n'on ket chomet pell, memestra... Me vourr bras neuñvial barzh mor, met pand eo tommoc'h ur sort.

C'est fait, mon premier bain de l'année dans l'océan Atlantique, à Saint-Philibert, plage de Kerneveste, en baie de Quiberon. La mer n'était pas chaude chaude :  12/13° selon les journaux, peut-être un peu plus au bord (14 ?). Le temps était beau, mais je ne suis pas resté longtemps, cependant. J'aime beaucoup nager dans l'océan, mais quand il est un peu plus chaud quand même.

 

07/05/2008

Et nous avons couru !

Et nous avons couru ! Nuits et jours. De Nantes à Carhaix, soit 600 km sous le soleil, la lune, la pluie, le vent, dans le brouillard, dans la chaleur ou dans le froid. Avec entrain, énergie, et douleur parfois. Sur le plat, dans les montées, les descentes; sur des routes étroires ou de larges avenues, et pour finir, dans un champs, nous avons couru.

Des centaines de personnes se sont passées le relais, des milliers ont couru derrière elles. D'autres milliers les attendaient sur le bord des routes pour les encourager. Enfants, adolescents, adultes, et parfois grand-parents. Elèves ou parents des écoles Diwan (immersion), des écoles bilingues publiques ou bilingues privées, membres d'associations ou de clubs sportifs, d'entreprises, de communes, de toutes professions; bretonnants ou non, apprenants, sympathisants. Avec parfois des élus.

Aucun accident à déplorer sur les 600 km, grâce aux bénévoles qui couraient eux aussi, pour bloquer la circulation, assurer l'animation, conduire les véhicules accompagnateurs, donner de l'eau aux coureurs, assurer la sécurité. 

Plus de 600 km vendus...
La première Redadeg, course pour la langue bretonne, du 1er au 3 mai, a donc été un succès. Tous les km ont été vendus, à 100 euros le km, au profit des écoles Diwan, cette année. La prochaine Redadeg devrait se faire pour le compte d'une autre association oeuvrant pour la langue bretonne. Des associations, particuliers, entreprises, communes, ont acheté ces kilomètres. Au final, plus de 600 km.  C'est donc environ 60.000 euros qui ont été, ou sont en cours d'être collectés pour Diwan. Association qui court, elle aussi, et tout le temps, pour boucler ses budgets.

L'écho de la course n'a, semble-t-il, pas trop atteint les médias parisiens. A part quelques flashs sur RTL, France Info, France Inter (mais peut-être en avez-vous entendu d'autres ?). Des reportages sur France 3 "Ouest". Ils sont un peu bloqués, du côté de Paris, par rapport aux langues "régionales"... Les radios bretonnantes étaient présentes, notamment Radio Bro Gwened avec Andrea Le Gall sur une moto, venant interviewer les porteurs de relais.

Ensemble
C'était émouvant de voir tellement de gens impliqués, courant pour montrer leur volonté, leur détermination, leur bonne humeur, leur "begon" (prononcer "beudjon", en breton vannetais, leur pêche, leur énergie); se passant le relais de main en main, de kilomètre en kilomètre, de commune en commune, de département en département. Bien-sûr, beaucoup d'entre nous, militants, bénévoles, parents d'élèves, enseignants, courons déjà toute l'année pour la langue bretonne mais là, nous l'avons fait ensemble, et pas chacun de son côté. 

Merci aux organisateurs, et félicitations à eux (à nous !).

Y-aura-t-il une autre Redadeg, une autre course pour la langue bretonne dans deux ans ? Ce serait "fiskal", "dreist", super. 

Et quoiqu'il arrive, ne perdons pas ce souffle, ce rythme, ni cet état d'esprit.

Christian Le Meut

http://arredadeg.free.fr/ 

05/05/2008

Ha redet hon eus !

Ha redet hon eus ! A Naoned da gKaraez. Noz ha deiz. Edan an amzer brav, edan an amzer fall, edan an heol, al loar, ar glav, an avel, al latar, ar yenijenn... Get tud all, ur bochad d'ar peurliesan, pe un nebeut a wezhoù. Get plijadur ha poan. Get startijenn ha skuizder ivez. Miliadoù a dud a oa war bord an hent evit reiñ kalon deomp; miliadoù o deus redet ivez : 2.000 ? 3.000 ? Bugale (a Ziwan, hag ar skolioù publik ha privez ivez), oadurion, gwazed, merc'hed; tud a bep sort micher; ha dilennidi ivez. N'eus ket bet gall zarvout ebet a-hed ar 600 km a drugarez d'an aozourion hag a oa e redek e pep lec'h, e komz barzh ar mikro, e reiñ dour d'ar rederion, ec'h ober ar dro ar surentez.

Berzh 'deus graet ar Redadeg. Dastumet eo bet geti argant : 60.000 €, ha marteze muioc'h. Euroioù a zo bet roet get tud, kevredigezhioù, embreregezhioù met ivez kumunioù. Pennadoù skrid a zo bet embannet barzh ar c'hazetennoù rannvroel, un nebeut abadennoù er skinwell (F3) hag er skingomz (France Info, France inter, RTL... ha Radio Bro Gwened a oa daet get ur moto !). Met dasson ar redadeg n'eo ket aet betek Paris. Bouzard awalc'h int, du-hont, e-keñver ar yezhoù rannvroel.

Fromus eo bet, gwelout kement-se a dud e redek evit ar brezhoneg, e tiskouezh ho youl, ho begon (distaget "beudjon" : "startijenn" e gwenedeg); e reiñ ar vazh test a zorn da zorn, a gilometr da gilometr. Anat eo, redet e vez geneomp a-hed ar bloaz evit ar brezhoneg, n'eo ket bet gortozet geneomp ar Redadeg evit redek da vat. Met ar wezh mañ, redet hon eus asambles, ha pas pep hini d'e du, pep hini barzh e vro, ar pezh a zo bet kalonekus bras. Trugarez d'an aozourion. Ha gourc'hemennoù dezhe.

Hag e vo ur redadeg all evit ar brezhoneg a-benn daou vloaz ? Fiskal vehe.

Ho leskel a ran bremañ, mont a ran da redek.

Christian Le Meut

16/04/2008

Levr/Livre : Avel gôrnog

b752873dffa766dde29e2df04b9f8143.jpg Avel gornôg a zo levr diwezhañ ar Bigouter Yann Bijer. Istor e familh a zo kontet getan. N'eo ket skrivet "envorennoù" barzh al levr, na "roman". Envorennoù romanset neuze?

Ni'zo er bloaz 1916, e Lechiagad, Bro Vigoudenn. An tadoù a zo bet kaset d'ar brezel, ne chom nemet gwazed kozh, merc'hed ha bugale. Naïg ar Prad a zo e chom he unan get he mamm, met peurrest ar familh a zo tost-tre : tud kozh, moerebed, kenitervezed ha kendirvi... Ha surtout Tamm Bouchig, he c'henderv muiañ karet... Betek re ?

Heuliañ istor ar familh-se a zo bourrapl bras. Bez zo an tud ag ar mor (familh an tad); ha tud ag ar maezioù (familh ar vamm). Chikan ebet etreze, ar c'hontrel eo. Yann Bijer a ya pell a wezhoù : n'en deus ket aon da reiñ deomp un nebeut kentelioù Istor, evel ar gentel a ziar benn Charlez Veur, met kentelius eo...

Ur bochad tudennoù a zo barzh al levr, met n'omp ket kollet. Yann Bijer a gas an istor get begon hag, a-benn ar fin,  daoust d'al levr bout hir pasapl (454 pajenn) m'eus ket kavet hir an amzer getan, ken deverrus eo. E gwirionez, neoazh, mard on bet plijet bras get doare Yann Bijer da skrivañ, on bet dipitet get an istor karantez etre Naïg hag he c'henderv. 

An istor a grog e Lechiagad, met echuiñ a ra e Kiberen rak pesketourion a vro Vigouden a zeue da besketaat e Kiberen pand a rae diouer a besked en o bro. Bijer a zispleg ar vuhez e Kiberen er bleadeù 1920, get an douristed (dija), ar friturioù (n'eus ket mui kalz anezhe), ar besketourion (idem)...

Da lenn, neuze, Avel gornôg, Yann Bijer, ti embann Al Liamm. 2007. 18 €.

E galleg/En français : petite note pour encourager vivement la lecture de ce roman en langue bretonne, Avel gornôg, écrit par le Bigouden Yann Bijer. L'auteur, dans un style savoureux, retrace l'histoire de sa famille de marin-pêcheurs à Léchiagad (sud Finistère), au temps de la première guerre mondiale.

Christian Le Meut

29/03/2008

Pleuwigner/Pluvigner : kanomp asampl !

Kemenadenn a-berzh Kerlenn Sten Kidna An Auray/Message de l'association Kerlenn Sten Kidna, d'Auray : 

              "Get harp Kanerion Pleuigner ha Radio Bro Gwened  e kinnig ur wezh oc’hpenn Kerlenn Sten Kidna An Alre en em gavet da ganal asampl a-hed un endervezhiad a-bezh d’ar sul 6 a viz Ebrel, dalek 2e30, e sal ar vadalen e Pleuwigner. Mard eo cheñchet an deiz ar blez-mañ abalamour d’ar votadegoù – da sul ar Basion emañ bet a-c’houde ar penn kentañ – ned eo ket evit kement-se emañ chenchet tres ar penn-devezh. Ar berzh graet abaoe ar penn kentañ ne lusk ket forzh an aozerion da glask degas kemm en o zres : abaoe 6 vleze weler plaen etre 200 ha 300 a dud doc’h en em dolpiñ da geñver an degouezh-se ; ha kement-se ken nemet abalamour d’un dra : ar blijadur da ganal asampl e brezhoneg.
 
             Div lodenn a vo kavet, ‘vel kustum, e-barzh an abadenn. Hag, ‘vel kustum atav, e vo gouestlet an hini gentañ d’ar c’hantikoù. Ar re kinniget ar blez-mañ a zo bet savet, kempennet get an ao. Pourchasse, ur beleg ganet e Ploveren, e-tal Gwened, e 1723. Un tad predegour hag ur misioner ag ar re gredusañ ag e amzer e oa an ao. Pourchasse ; lakaat a reas  e albac’hen get trein (diàr ar galleg)  ha kempen d’ar vrezhonegerion danvez da veviñ o feiz en o farlant-int : levrioù a zevosion (lod anezhe lennet betek penn kentañ an 20vet kantved) ha, dreist-pep-tra, kanennoù. E gantikoù a zo deuet tre betagomp dre mad int bet kanet plaen en iliz betak mad eo bet cheñchet al liderezh get Vatikan II ; gwir skouerioù int ag ar pezh a oa diazez ar relijion betek kreiz an 20vet Kantved : gounit kalon ar pec’hour evit en distreiñ davet soñj ar bed arall, evit en dougen da lakaat e soñj get ar varn diwezhañ.

          En eil lodenn e vo roet an tu d’ar saliad da ziskan d’ar Ganerion – da betra koll amzer da brezantñ ar re-mañ pad int ken anavet en tu arall da zouar Gwened – ha da lâret gete sonennoù anavet ag ar vro.  Dalc’homp soñj neoazh ned eo ket tamm ebet ag ur sonadeg e komzer amañ ; ag ur … «gentel soniñ» ne lâromp ket ! Ur gentel kaset.get ar Ganerion é hentiñ hag é tougen ar c’han, é sekour get ar boblad ober d’ar gwellañ. Ha kement-mañ n’eo ket komzoù en avel met ar wirionez penn-da-benn : pep blez betek bremañ emañ daet da vat, kaoustle Kanomp Asampl : ober, ag holl mouezhioù dishañval ur saliad tud é kanal get kalon ha gred, un anal hepken, ur vouezh hepken.
   
       Moaien a vo preniñ (2E) ul levrig savet a-ratozh get komzoù an holl kanennoù ha sonennoù. Donet e-barzh : A vat (un tammig chañs vat d’ar Gerlenn evit ar re a venno reiñ). Taolit evezh ! Mad eo degemerus ar sal ned eo ket ken bras-se : gwell eo arriv un tammig abred (digor d’an dud adalek 2eur). E brezhoneg e vo kaset an abadenn. 

Evit dont e drarempred, goulenn hiroc’h : Kerlenn Sten Kidna : 02.97.29.16.58 (leskit ur gemenadenn).


Kanomp asampl : dimanche 6 avril à Pluvigner

              Le Cercle Alréen Sten Kidna propose, en association avec les Kanerion Pleuigner et Radio Bro-Gwened, une après-midi de retrouvailles chantées, le dimanche 6 avril, à 14h30, au Foyer de la Madeleine, à Pluvigner. Si la date du rendez-vous traditionnellement fixé au dimanche de la Passion a dû être modifiée cette année, élections obligent, le principe demeure inchangé dans les grandes lignes. Il est vrai que le succès de cette après-midi qui ne se dément pas ne préconise pas les changements : depuis 6 ans maintenant entre 200 et 300 personnes se sont retrouvées pour le simple plaisir de chanter ensemble en breton.
 
              Le programme, comme à l’accoutumée, comporte deux parties distinctes. La première verra la reprise de grands cantiques dus pour la plupart au talent de traducteur et d‘adaptateur de textes français que fut Louis Pourchasse, un prêtre du 18° siècle originaire de Ploeren. Prédicateur de talent, animateur zélé de retraites de pénitence, il mit sa connaissance de l’âme populaire bretonne au service de sa mission. Ses cantiques s’adressent d’abord à la sensibilité, au cœur des hommes et reflètent parfaitement les grandes préoccupations de la religion de l’époque. Assurément, Louis Pourchasse, aujourd’hui bien oublié,  mérite cet hommage que l’on s’apprête à lui rendre.  La seconde partie permettra au public de reprendre, avec les Kanerion Pleuigner qu’on ne présente bien évidemment plus tant le succès les a fait connaître au-delà des limites du pays d’Auray, des chants populaires du terroir vannetais.

               Il n’est pas inutile de rappeler qu’il ne s’agit pas ici d’un concert mais bien d’une… classe de chant animée par les Kanerion qui assureront le soutien et la cohésion de la foule, et qui la conduiront à donner le meilleur d’elle-même. Sans doute assistera-t-on encore cette année à ce qui fait l’attrait de Kanomp Asampl : la naissance d’une symbiose entre le chœur et la foule qui comprend ce qu’elle chante et vit son chant dans une véritable communion.

            Un livret contenant les chants et cantiques sera à la disposition des participants ( 2 E). Entrée : Gratuite (participation volontaire aux activités du Cercle Sten Kidna). Attention : la salle est très conviviale mais de capacité réduite : mieux vaut ne pas arriver en retard. Si l’animation de l’après-midi est assurée en langue bretonne, les non bretonnants ne seront pas perdus.

 Pour contact éventuel et renseignements: Kerlenn Sten Kidna : 02.97.29.16.58 (laisser message).

20/03/2008

La côte aussi, a été sinistrée

Le coup de vent du 10 mars n'a pas inondé que moi, mais quelques milliers de maisons et véhicules sur la côte. Hier, je suis allé du côté de Saint-Philibert et Locmariaquer (Morbihan, baie de Quiberon). A la plage de Saint-Pierre Locmariaquer les changements sont flagrants. Le sable a reculé et là où l'on pouvait descendre à la plage par des petits sentiers pentus, il y a désormais un mur d'un mètre duquel il faut sauter, ou passer plus loin. Par endroit le sable a été déplacé au point que l'on voit la terre. Rabotée, la plage. La dune y relie une petite île inhabitée (mais cultivée) au continent. Cette presqu'île s'enfonce en demi-cercle dans l'océan, ce qui forme une anse intérieure peu profonde, bordée de sable, dont la mer se retire entièrement à marée basse. C'est le rendez-vous des pêcheurs à pieds. Le village de Saint-Pierre a été construit à l'abri de cette dune et de cette anse protectrices. Or, cette fois, la mer est passée par dessus la dune, à son endroit le plus bas. La trace en est visible. Quelques tempêtes de ce type et la dune risque de céder. Le village serait alors menacé...

Un peu plus à l'ouest, à Saint-Philibert, la plage de Kerneveste a aussi changé. Le sable s'est déplacé vers l'est. Le sentier côtier aménagé il y a deux ans par la commune et le Conservatoire du littoral, pour faire le tour du petit fort de Kerneveste, a été détruit sur une dizaine de mètres. Complètement. A la place, il n'y a plus que des pierres. Rabotés, là encore, le sable et la terre... A la plage voisine de Men er Beleg on remarque désormais de petites criques de sable qui n'existaient pas il y a peu. Là encore, la mer est passée par dessus la dune et la route qui relient la plage à une petite presqu'île habitée. Le macadam a été emporté.

A la Trinité-sur-Mer le sentier côtier qui longe la rivière de Crac'h vers la pointe de Kerbihan, a été détruit sur plusieurs dizaines de mètres. Il est interdit au public.

A Nantes des vents ont été mesurés à plus de 150 km/h... 

Tout celà a bien des allures de "catastrophe naturelle". En espérant que ce genre de catastrophe ne se reproduira pas trop souvent.

Christian Le Meut 

25/02/2008

An Agence Bretagne Presse a c'houlenn sikour

Diaezamentoù a zo get an Agence Bretagne Presse, ul lec'hienn internet e lec'h ma vez embannet ur bochad kemenadennoù a ziar benn Breizh (dre vras), a-bep sort, ha skrivet get tud ha kevredigezhioù a-bep sort sonjoù. An den a zo e penn al lec'hienn-se, ar Webmaster, a c'houlenn argant get an tud evit ma kendelc'ho an ABP. Un abadenn radio filmet, e brezhoneg, a zo skignet hiriv an deiz war an ABP get tud war ar rank evit an dilennadegoù Kuzul meur Penn ar Bed.

L'Agence Bretagne Presse traverse quelques difficultés. Il s'agit d'un site internet où sont édités de très nombreux communiqués sur la Bretagne écrits par des personnes et des associations de toutes sortes, et de toutes obédiences. La personne qui est à la tête de ce site, le "webmaster" lance un appel à dons pour que continue l'ABP. L'ABP diffuse actuellement une émission de radio filmée, en breton, avec des candidats aux élections cantonales dans le Finistère.

http://www.agencebretagnepresse.com/ 

Guillevic, Guilloux, la Bretagne et la langue bretonne

Eugène Guillevic, poète (1907-1997), interviewé dans la revue Bretagne, n°3, 1976, et repris dans le livre de Jean-Jacques Monnier "Résistance et identité bretonne" (2008, p.352) : "Mais ce que je veux, c'est que la Bretagne puisse parler. Et il faudra en chercher les moyens. Je suis de toute façon pour une certaine autonomie. Qu'il y ait un parlement et qu'on enseigne le breton. Moi, je n'ai pas appris l'histoire de la Bretagne, je n'en savais rien ! Rien ! Alors je trouve ça dégueulasse : j'appelle ça du colonialisme intérieur. Je ne vois pas la différence entre ça et la colonisation de l'Algérie".

Louis Guilloux (1899-1980), écrivain, cité également par J-J.Monnier : "Je dois à ma conscience de dire que je suis pour l'enseignement du breton"; et de citer Diderot : "Il y a une chose plus grave que d'avoir des esclaves : c'est avoir des esclaves et les appeler citoyens". 

 

 

12/02/2008

Istor : daou levr interesus a ziar-benn Breizh en eil brezel bed

9eec77d999a23098afbe1aa4c4206921.jpg

Daou levr interesus a ziar-benn istor Breizh en eil brezel bed m'eus lennet a-nevez zo. Da gentañ, levr Jean-Jacques Monnier, "Résistance et conscience bretonne" (Yorann embanner, 2007), a ziskouezh penaos ur bochad Bretoned, ha broadelourion en o mesk, o deus stourmet a-enep an nazied. E miz Gouere 1940, al lodenn vrasan ag ar Fransizion aet kuit da Vreizh veur evit kenderc'hel ar stourm, a oa Bretoned. Ur bern tud tost-tre da sevenadur Breizh, hag ur bern brezhonegerion, o doa kemeret perzh er Resistans. Brezhoneg 'veze komzet get ar strolladoù kuzhet (maquis), d'ar peurliesan, e Breizh Izel. Ha tud tost d'ar PNB (Parti national breton), o doa ivez kemeret perzh er Resistans, evel e Bro Sant Nazer.

Ur sort renabl eo, al levr skrivet get Jean-Jacques Monnier. Renabl an dud o doa resistet e Breizh. En o mesk m'eus kavet, da skouer, Octave Quigna (Sten Kidna e anv e brezhoneg), bet kelenner war lerc'h en Alré, ha savet getan ur Gerlenn sevenadurel daet da vout Kerlenn Sten Kidna, ur gevredigezh a vez kaoz doc'hti alies awalc'h amañ. Ur levr talvoudus eo, neuze, evit diskouezh penaos tud a-bep sort sonjoù, a-bep sort orin, o doa stourmet a-enep an nazied e Breizh, hag e brezhoneg.


ee4e34f486b8c7c6d22f5c70002dac75.jpgAn eil levr lennet genin a zo bet skrivet get Kristian Hamon, "Les nationalistes bretons sous l'occupation", hag embannet e 2005 (Yoran embanner ivez).  Me gav vil awalc'h ar bajenn gentañ met bon, ar pezh a gont a zo  an danvez a zo e-barzh. Ha danvez zo. Kristian Hamon n'eus studiet  emzalc'h ar vroadelourion a Vreizh pa oa Breizh ha Bro Frans a-bezh edan gwask an nazied. Hamon n'eus studiet ar pezh a veze skrivet get ar bolis, get an archerion, ar Justis, hag all. Diskouezh a ra pet a dud a oa barzh ar PNB. Tro dro 1.500 ezel, ha ne oant ket razh stourmerion, pell zo ! Ur bochad o doa emezelet evit goulenn get ar PNB kas en dro da Vreizh soudarded toull bac'het en Alamagn...

A-benn ar fin, 70 den o deus lakaet gwiskamentoù SS e fin ar brezel (strollad Bezen Perrot). Ar pezh a zo re dija, sur eo met, war e seblant, ar "gollaboration" a oa bihanoc'h e Breizh evit e Bro Frans a-bezh. Daoust da-se e vez lakaet c'hoazh mezh warnomp get tud-zo (pe kelaouennoù pe lec'hioù internet), pand e c'houlennomp gwirioù evit ar brezhoneg hag ar yezhoù rannvroel.

A-gres d'al labourioù kaset a-benn get Jean-Jacques Monnier ha Kristian Hamon ni c'hell gouiet gwelloc'h war ar prantad amzer-se e Breizh ha reskond d'ar re a glask digarezioù a-bep sort evit nompass hor selaoù.

Christian Le Meut 

En français : prochainement sur votre écran ! 

13/12/2007

Sonerezh/musique : Les ramoneurs de menhirs

5bd1d4d667c7e9858843648c274d1553.jpgMard e oc'h e klask ur prof evit un den a gar ar rock 'n roll mod punk, kavet peus : pladenn gentañ ar "Ramoneurs de menhirs". Rock punk doare Breizh eo, e brezhoneg (seizh sonenn a-ziar unnek) ha get binioù ha bombard, mar plij.

Ar c'hanour, Momo, a son e brezhoneg mod Bro Porzh Loeiz. An tonioù, hervez al levrig lakaet get ar bladenn, a zo hengounel met nevesaet feson punk; memes tra evit ar pozioù, "hengounel" met savet a nevez ivez mod punk get begon, kounnar, startijenn, joa, ha c'hoazh. Ar ganourez Louise Ebrel zo daet da sikour get Momo evit div sonenn; bugale ivez.

Huchadennoù zo, gitarioù tredan hag ur bochad trouz met, a-benn ar fin, n'eo ket displijus tamm ebet. Sonerezh da zañsal eo, met pas er festoù-noz boutiñ ! Kentoc'h festoù e kreiz an noz ur wezh bout evet pasapl a sistr ha chouhen, ha traoù all... Ha ma plij deoc'h sonerezh sioul, dibabit kentoc'h ur bladenn all da selaoù !

En français : les Ramoneurs de menhirs, c'est du rock punk breton qui ramone, avec du begon (du beudjon, du startijenn, de l'énergie, kwa), des binioù, bombardes, guitares électriques, cris, etc. Les paroles et musiques sont "traditionnelles" mais remises à leur sauce. Le résultat est plutôt sympa et donne envie de danser mais pas forcément de manière très... traditionnelle. 

Christian Le Meut 

Embannet get/Edité par Coop-Breizh.

www.ramoneursdemenhirs.fr 

Toutes les notes